Zal Obama breken met het Palestina-beleid van zijn voorganger ?

Gepubliceerd in de Internationale Spectator januari 2010

 

Zal president Obama de moed hebben om Israël te dwingen akkoord te gaan met een gelijkwaardige staat voor de Palestijnen op de bezette gebieden ? Dat is de belangrijkste vraag ten aanzien van het Amerikaanse beleid tegenover Israël. In dit artikel wordt ingegaan op het Amerikaanse beleid met betrekking tot de Palestijnen. Daarbij is de centrale vraag of Obama ook bereid zal zijn om de huidige blokkade van Hamas op te heffen. Algemeen wordt erkend dat het door het westen gesteunde Fatah-bewind uiterst zwak is. Velen menen daarom dat alleen een eenheidsregering van Fatah en Hamas voldoende steun onder de Palestijnse bevolking zal hebben om een vredesakkoord te sluiten en te garanderen dat het ook wordt nageleefd.

Het huidige Amerikaanse Palestina-beleid kreeg zijn vorm na de dood van de Palestijnse leider Arafat. President Bush stond vijandig tegenover Arafat, Washington had meer vertrouwen in de aarzelende tweede man van Fatah, Abbas. Het probeerde tevergeefs de macht van Arafat in te perken door Abbas als minister-president naar voren te schuiven. Maar na de dood van Arafat in 2004 werd Abbas alsnog tot zijn opvolger gekozen. Toen begon de huidige intensieve en directe Amerikaanse betrokkenheid bij  het Palestijnse bestuur.

In maart 2005 werd een "U.S. Security Coordinator for the Israël-Palestinian Authority" (USSC), gevestigd in Tel Aviv, aangesteld die er voor moest zorgen dat Abbas zich - in tegenstelling tot Arafat - in zou zetten voor de strijd tegen Hamas en voor het beëindigen van het gewapend verzet tegen de Israëlische bezetting. Generaal Keith Dayton werd tot USSC benoemd; recentelijk werd zijn contract door Obama met twee jaar verlengd.  Onlangs sprak Dayton voor het eerst op een publieke bijeenkomst over zijn werk[1]. "We werken op een dagelijkse basis met zowel de Israëliërs als de Palestijnen. Misschien is wel het belangrijkste dat we in de regio leven. We do not parachute in for a few days and then go home." (We vallen niet voor een paar dagen binnen en gaan dan terug naar huis)

Maar de plannen van Dayton werden al kort na zijn aantreden verstoord. De regering Bush en haar Europese bondgenoten meenden dat de positie van president Abbas zou worden versterkt en gelegitimeerd door in Palestina parlementsverkiezingen te houden. Maar Hamas won de verkiezingen met grote overmacht. De westerse landen besloten daarop de door Hamas voorgestelde eenheidsregering van Hamas en Fatah te boycotten. Ook toen een jaar later na bemiddeling door Saudi Arabië deze coalitieregering alsnog aantrad weigerde Washington in te gaan op het dringende verzoek van president Abbas om de Palestijnse regering te accepteren.

Al deze tijd lag de enorme westerse financiële steun aan de Palestijnse regering stil; anderhalf jaar lang kregen 135.000 Palestijnse ambtenaren, militairen, het medische en onderwijspersoneel geen salaris. In deze periode werden onder Amerikaanse regie uit Egypte grote hoeveelheden wapens aangevoerd naar Gaza, het hartland van Hamas. Toen het in maart 2007 in Gaza tot een confrontatie kwam vielen deze wapens in handen van Hamas[2]. Dayton begreep waarom het Palestijnse leger had geweigerd om de strijd met Hamas aan te gaan: "those guys hadn'n been paid for sixteen months". (Die jongens hbben zijn al zestien niet betaald)

Pas toen Abbas na de breuk met Hamas buiten het Palestijnse parlement om een 'noodregering' op de Westbank had gevormd die door het westen als de Palestijnse regering werd erkend, kon Dayton beginnen met zijn belangrijkste taak, namelijk "om de Palestijnen bij de wederopbouw van hun strijdkrachten te helpen opdat de Israëlische zorgen over de aard en mogelijkheden van de Palestijnse veiligheidsdiensten worden weggenomen."

Maar Dayton slaagde er niet in vat te krijgen op de vele veiligheidsdiensten en gewapende milities van Fatah die onder Arafat waren gevormd. Deze diensten hadden 80.000 mensen op de loonlijst; daarvan was naar schatting de helft in actieve dienst. Onder Amerikaanse druk ontsloeg Abbas er 30.000, waarvan 7.000 omdat ze verdacht werden van betrokkenheid bij verzetsdaden tegen Israël. Deze gewapende Fatah-verbanden bestaan zijn nog steeds en de Fatah-regering heeft nog steeds weinig over hen te vertellen. Een extreem voorbeeld vormen de Al Aqsa Brigades in Gaza, een Fatah eenheid die tezamen met Hamas de raketten op Israël afvuurde.

Dayton zet thans een eigen Palestijnse leger van voorlopig 5.000 man op, dat in nauwe samenwerking met Israël in Jordanië wordt opgeleid. De rekruten bestaan voor 70 % uit tweede of derde generatie in Jordanië geboren en opgegroeide Palestijnen. "Elke rekruut wordt door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA doorgelicht, dan door Shin Bet, de binnenlandse inlichtingendienst van Israël en dan door de super-efficiënte inlichtingendienst van Jordanië", aldus Dayton. Tot de opleiding behoort ook een "senior leadership training" waar de rekruten onder meer leren "hoe ze over de hedendaagse problemen moeten denken.".

 

Dit "Dayton leger", bewapend vanuit Egypte en Jordanië, is thans actief in de Palestijnse steden Jenin, Nablus, Bethlehem, Ramallah en in delen van Hebron. Dayton spreekt over "veiligheidsoperaties op de hele Westbank, waarbij verrassend goed wordt samengewerkt met het Israëlische leger. (...) Daarbij werden gewapende bendes opgerold, illegale milities ontmanteld en illegale Hamas activiteiten beëindigd."   ^tAanhangers van Hamas en andere tegenstanders van de Fatah-regering werden opgepakt of soms gedood. Daarnaast worden dankzij speciale wetgeving de bankrekeningen, ondernemingen en woningen van verdachte Hamas aanhangers geconfisqueerd en liefdadige instellingen verbonden met Hamas gesloten. Om de twee weken wordt met Israëlische officieren vergaderd om informatie uit te wisselen en de activiteiten te coördineren. Volgens Dayton kon Israël een groot deel van haar actieve leger op de Westbank in de Gaza-oorlog inzetten dankzij dit nieuwe Palestijnse leger.[3].

 

Het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy [4] waarschuwt echter voor grote problemen in de toekomst. Wat gebeurt er als Hamas de voor 2010 voorziene verkiezingen wint, net als in 2006 ? Wat gebeurt er als er een eenheidsregering van Hamas en Fatah wordt gevormd, "iets wat de meeste mensen noodzakelijk achten om tot serieuze onderhandelingen met Israël te komen". Zal het Dayton leger dan doorgaan met de vervolging van Hamas om het machts-monopoly van Fatah op de Westbank te handhaven ? Of zal ook Hamas zeggenschap krijgen over Dayton's leger ?

 

Formeel is het doel van het Dayton-project om "de Palestijnen te helpen een toekomstige staat op te bouwen", en daartoe wil Dayton ook het Palestijnse bestuur herstructureren. Hij spreekt over "a state in the making" en zegt over de Palestijnen "We're trying to build their capacity to govern themselves"[5]. Zijn optreden leidt echter tot wrevel bij de Fatah regering. Zo zou minister-president Fayyad vijf maanden lang (tot october jl) geweigerd hebben om met Dayton te spreken. Een Palestijnse minister klaagde tegenover "Foreign Affairs" over het feit dat voor het Dayton leger bijna evenveel uitgaven zijn begroot als het totale budget van de Palestijnse regering.

 

Publieke opinie

Net als in Irak en Afghanistan proberen de Amerikanen ook in Palestina hun doel vooral met geweld te bereiken en hebben ze minder oog voor het winnen van steun van de bevolking. Alleen al het brodeloos maken van 30.000 gezinnen door het inkrimpen van de veiligheidsdiensten was een schok voor de Palestijnen, waar vaak uitgebreide families van één inkomen moeten leven. De wapentransporten uit Egypte en Jordanië, begeleid door het Israëlische leger, de grote Amerikaanse invloed op het regeringsbeleid en de voortdurende steunbetuigingen uit Israël en Amerika voor het beleid van Abbas, dat alles wekte bij een groot deel van de bevolking wrevel op. Velen zien met lede ogen hoe het "Dayton-leger" haar wapens richt op mede-Palestijnen in plaats van de strijd met de bezetter aan te binden.

Ook veel aanhangers van Fatah zien Abbas als een Amerikaanse stroman en zijn regering als een Amerikaans-Israëlisch project. Fatah bestaat vanouds uit verschillende fracties die het onderling oneens zijn over de te volgen koers, en Abbas vertegenwoordigt slechts een van deze fracties. De positie van Abbas is ook zwak doordat zijn regering niet gebaseerd is op een parlementair mandaat en doordat het mandaat voor zijn presidentschap in januari is afgelopen. Het was daarom een gewaagd experiment om door het organiseren van een Fatah-congres te proberen de positie van Abbas te versterken .

Tijdens dit congres van Fatah in augustus 2009 werden geen van de problemen van de beweging opgelost. Als gevolg van de felle botsingen tussen de verschillende fracties moest het congres zelfs  van de geplande drie tot acht dagen worden verlengd. Dat de beweging niet desintegreerde kwam waarschijnlijk mede doordat de groep rond Abbas uiteindelijk zelf de afgevaardigden naar het congres had aangewezen. Maar dat kon niet voorkomen dat er sprake is van een duidelijke verharding van het standpunt van Fatah, waardoor het dichter aanschoof bij de voorgestane politiek van Hamas. Nieuwe onderhandelingen met Israël worden pas mogelijk nadat er een eind is gekomen aan de uitbreiding van de nederzettingen en nadat Israël zich uit alle Palestijnse steden heeft teruggetrokken. Hervatting van de gewapende strijd tegen Israël blijft een optie en de Al-Aqsa Brigades, die op de Amerikaanse en Europese lijst van terroristische organisaties staan, worden de officiële gewapende vleugel van Fatah[6].

Sinds dit congres is de positie van Abbas verder verzwakt, mede doordat hij aanvankelijk onder grote Amerikaanse druk het Goldstone rapport over de Gaza oorlog afkeurde. De correspondent van de NRC (13-11-09) concludeerde: "Het gezag van Abbas is tanende..zijn positie begint onmogelijk te worden. Gesteund door de Verenigde Staten en Israël, gefrustreerd en vernederd door diezelfde partijen."

Maar het westen blijft Hamas als partner in een eenheidsregering afwijzen. Internationale denktanks, zoals The International Crisis Group en The Council on Foreign Relations wijzen echter al jarenlang op een grote verandering in het denken van Hamas. Er zijn ongetwijfeld  fundamentalisten met verfoeilijke opvattingen binnen Hamas,  maar de pragmatici hebben duidelijk de overhand. De deelname aan de verkiezingen in 2005 en 2006 betekende voor Hamas een breuk met haar verleden. Hamas heeft de Oslo-akkoorden met Israël altijd afgewezen, nu ging ze participeren in de door Oslo ingestelde bestuurslichamen. Het westen heeft deze vergaande beleidswijziging echter niet willen zien.

In de westerse media wordt voortdurend benadrukt dat Hamas in haar Handvest oproept tot de vernietiging van Israël, maar systematisch wordt verzwegen dat dit ook gebeurt in het Handvest van Fatah. Door het ijveren van Amerikaanse zionistische organisaties werden eind 2007 in het Amerikaanse Congres resoluties ingediend waarin Abbas werd gevraagd om “de tien artikelen in het Fatah Handvest te schrappen waarin wordt opgeroepen tot de vernietiging van Israël”. Toen Israëlische woordvoerders de kwestie “irrelevant ” en de actie “misplaatst” noemden verdween de kwestie in de doofpot[7]. Op het recente congres van Fatah werd echter nogmaals besloten de passages over de vernietiging van Israël niet uit het Handvest te verwijderen[8].

 

Daarnaast wordt Hamas verweten dat ze weigert Israël te erkennen. Maar ook Fatah weigert net als de meeste Arabische landen om Israël te erkennen. De vooraanstaande adviseur van Abbas, Dahlan, verklaarde op 16 maart 2009 voor de Palestijnse televisie: "We vragen Hamas om Israël niet te erkennen, want ook Fatah erkent Israël nog steeds niet." Op 15 juli 2009 verklaarde een ander vooraanstaand lid van Fatah, Rafik  Natsheh: "We vragen andere facties niet om Israël te erkennen want ook wij in Fatah hebben Israël nooit erkend." Zelfs  Abbas verklaarde op 3 oktober 2006 in een tv-interview: " Er is geen noodzaak voor Hamas, of voor Fatah of het Volksfront om Israël te erkennen...Alleen de PLO erkende in 1993 Israël toen Israël de PLO erkende." [9] 

Hamas wordt verweten dat het de met Israël gemaakte afspraken over het vredesproces niet  accepteert, maar nu blijkt dat ook Fatah deze afspraken tussen de PLO en Israël niet erkent. Ook ten aanzien van het afzweren van geweld tegen Israël lijkt er na het laatste Fatah-congres weinig verschil tussen de standpunten van Hamas en Fatah te zijn.

 

In de westerse media wordt Hamas gepresenteerd als een nauwe bondgenoot van het streng shiitische Iran. Maar het grootste deel van de financiële steun voor Hamas komt niet uit Iran, maar uit sunnitische landen zoals Saudi Arabië en de andere Golfstaten. Ondanks herhaalde Amerikaanse protesten tolereert de regering van Saudi Arabië nog steeds dat plaatselijke Hamas-steuncomité's grote bedragen bijeen brengen. Op 11 september 2007 verklaarde de Amerikaanse Undersecretary of the Treasury for Terrorism and Financial Intelligence,  Stuart Levey: "If I could somehow snap my fingers and cut off the funding from one country, it would be Saudi Arabia." In april 2008 voegde hij er aan toe dat "uit Saudi Arabië nog steeds meer geld naar sunnistische terreurorganisaties en de taliban gaat dan uit enig ander land in de wereld".[10]

Ook een andere bondgenoot van Washington, Qatar, gaat door met de financiering van Hamas. Het Washington Institute for Near East Policy meldde: "De steun van Qatar aan Hamas is officieel regeringsbeleid. Qatar staat toe dat Hamas officiële kantoren in het  land opent om fondsen te werven via liefdadige instellingen en via grote televisieacties. Gedurende de laatste jaren is de steun voor Hamas dramatisch toegenomen".[11]

 

Hamas wordt in de westerse media voortdurend beschreven als een radicaal-islamitische beweging,  in tegenstelling tot het "seculiere" Fatah. Maar ook de grondwet van de Fatah-staat bepaalt dat de islam de staatsreligie is (artikel 5) en de sharia een belangrijke bron van de wetgeving (artikel 7).

Pas de laatste tijd dringt in de westerse media iets door van de harde opstelling van Hamas tegenover aanhangers van de fundamentalistische islam. In augustus jl. kwam het zelfs tot een gewapend treffen waarbij tientallen doden vielen. Deze fundamentalistische organisaties terroriseren al jarenlang de kleine christelijke gemeenschap in Gaza, terwijl Hamas zich openlijk uitspreekt voor het behoud van de “historische islamitisch-christelijke verbondenheid” in Palestina. Tot woede van de fundamentalisten besloot Hamas in 2006 een christen op te nemen in haar parlementsfractie en een christelijke minister in haar regering. Bethlehem, de meest christelijke stad van Palestina, werd door christen-Hamas coalitie bestuurd nadat vooraanstaande christenen besloten om met Hamas samen te gaan werken. Hamas won ook de verkiezingen  in de Palestijnse 'hoofdstad' Ramallah; daar werd door Hamas voor het eerst in een grote plaats in Palestina een vrouw tot burgemeester benoemd. Ook zij was een christen.

Ook op het punt van onderhandelingen met Israël is het standpunt van Hamas steeds gematigder geworden. Al jaren geleden heeft Hamas verklaard dat ze geen bezwaar heeft tegen onderhandelingen door president Abbas met Israël mits het onderhandelingsresultaat in een referendum aan de Palestijnse bevolking wordt voorgelegd. Ook het recente congres van Fatah stelde deze eis. Hamas zegde toe zich bij de uitslag neer te zullen leggen.

Hamas-leider Meshaal herhaalde in een recent interview met de Wall Street Journal dat Hamas akkoord gaat met een Palestijnse staat naast Israël conform de internationaal erkende grenzen. "We along with other Palestinian factions in consensus agreed upon accepting a Palestinian state on the 1967 lines."[12]. Hamas accepteert daarmee een staat op slechts 22 % van het historische Palestina. Daarnaast eist Hamas de terugkeer van de vluchtelingen en Oost-Jeruzalem als hoofdstad. Ook hierbij zit Hamas op éen lijn met Fatah en met het vredesplan van de Arabische landen.

Toekomst

De grote vraag is nu of Obama een eind zal maken aan de boycot van Hamas om het vredesproces nieuw leven in te blazen. Opvallend is dat Obama op 4 juni in Kaïro verzoenende woorden over Hamas sprak. Hij sprak niet meer over "terroristen", erkende de grote steun van de Palestijnse bevolking voor Hamas en nodigde Hamas uit "to play a role" in de toekomst van Palestina. Kort daarop riep oud-president Carter tijdens een gezamenlijke persconferentie met Hamas-leider Hanyeh Obama op om Hamas te verwijderen van de terrorisme-lijst. Volgens Hamas overhandigde Carter hen een brief "that aims to open dialogue between Hamas and the U.S."[13]. Verschillende bronnen melden "low level talks" van Amerikaanse politici met Hamas. Na besprekingen van de hoge Amerikaanse diplomaat Pickering met Hamas meldde de Wall Street Journal[14] dat "the meeting took place in the context of Obama administration efforts to reach out to forces in the Middle East." (de bijeenkomst plaats vond in het kader van pogingen van de regering-Obama om een toenadering met organisaties in het Midden-Oosten tot stand te brengen )

Ook bij Amerika's bondgenoten in Europa komt de discussie op gang. In april vond in het Britse Lagerhuis een video-conferentie plaats met Hamas-leider Meshaal. Daarop riep de all-party commissie buitenlandse zaken van het Lagerhuis de Britse regering op met Hamas te gaan praten omdat bewezen was dat de boycot contra-productief is. Volgens Hamas zijn er de laatste tijd ook besprekingen geweest met vertegenwoordigers van zowel de Franse, Duitse, Zwitserse als de Noorse regering.

Sietse Bosgra (secretaris Nederlands Instituut Palestina-Israel)

 

Summary

Will president Obama have the courage to break with the Palestine policy of his predecesor ? The present direct and intensive American engagement with the Abbas administration started under president Bush. In close cooperation with Israel and Jordania a new Palestinian security force was formed under the command of an American general, Keith Dayton. As stated by Dayton the aim of this new army is to destroy all Hamas structures on the Westbank and bloc any armed resistance against the Israeli occupation of Palestine

But as a consequence of the large American influence on the Palestinian government the public support for the Abbas administration is further declining. It seems evident that only a unity government of Fatah and Hamas will have the necessary public support to negotiate a future peace agreement with Israel that also will be observed.. Hamas has developed itself the last ten years into a much more pragmatic and moderate movement, However the Western media and politicians continue to paint a picture of Hamas as it was ten or twenty years ago.